Dalam usaha memperkukuh sistem keadilan negara, Rang
Undang-Undang (RUU) Bantuan Guaman dan Pembelaan Awam 2025 telah diluluskan di
Dewan Rakyat sebagai satu langkah reformasi menyeluruh terhadap Akta Bantuan
Guaman 1971. RUU ini bukan sekadar penyelarasan pentadbiran, tetapi satu
manifestasi komitmen kerajaan untuk memastikan akses kepada keadilan, khususnya
bagi golongan paling rentan — kanak-kanak yang menjadi mangsa jenayah.
Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-undang dan
Reformasi Institusi), Datuk Seri Azalina Othman Said, menyatakan bahawa RUU ini
akan menjamin bantuan guaman secara automatik kepada semua kanak-kanak yang
terlibat dalam kes jenayah, terutamanya mangsa jenayah seksual. “Kita mesti
menyediakan bantuan automatik. Kalau mereka perlukan peguam, khidmat pembelaan
dan sebagainya, kita berikan,” tegas beliau dalam sidang media selepas
merasmikan program Jelajah Justice On Wheel (JOW) di Dewan Sri Putatan.
RUU ini memperkenalkan beberapa pembaharuan utama yang
menjadikan sistem bantuan guaman lebih inklusif dan responsif terhadap
keperluan semasa. Antaranya ialah pengenalan khidmat pendamping guaman yang
akan bertindak sebagai penasihat kepada penjaga atau pelindung kanak-kanak
dalam prosiding undang-undang. Peranan ini diperincikan dalam Bab 4 dan Jadual
Ketiga RUU tersebut, yang menekankan keperluan sokongan psikososial dan
undang-undang secara serentak.
Lebih penting, RUU ini memperluas skop perlindungan
kepada semua kanak-kanak tanpa mengira status kewarganegaraan. Ini bermakna
kanak-kanak pelarian, pendatang tanpa izin, atau mereka yang tidak memiliki
dokumen sah turut layak menerima bantuan guaman dan pembelaan awam. Langkah ini
dilihat sebagai pendekatan berasaskan hak asasi manusia yang sejajar dengan
prinsip Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC) yang telah diratifikasi oleh
Malaysia.
Azalina turut menekankan bahawa perlindungan
undang-undang mesti disokong oleh kesedaran institusi dan masyarakat. Beliau
telah menulis kepada Menteri Pendidikan, Fadhlina Sidek, untuk mencadangkan
penubuhan platform kerjasama antara sekolah dan Bahagian Hal Ehwal
Undang-Undang (BHEUU). Tujuannya adalah untuk memastikan pihak sekolah memahami
tanggungjawab mereka dalam melaporkan kes penderaan, eksploitasi seksual, atau
pengabaian terhadap pelajar. “Jika mereka mempunyai maklumat tertentu, mereka
perlu melaporkannya. Jika tidak, mereka boleh dianggap bersalah,” ujar Azalina
dengan nada tegas.
RUU ini juga memperkenalkan pendekatan antara agensi yang
lebih holistik. Isu berkaitan kanak-kanak tidak lagi hanya terletak di bawah
bidang kuasa Pesuruhjaya Kanak-Kanak atau Akta Kanak-Kanak semata-mata.
Sebaliknya, ia menuntut penglibatan aktif daripada pelbagai pihak termasuk
institusi pendidikan, badan kehakiman, agensi kebajikan, dan masyarakat awam.
Pendekatan ini bertujuan untuk menghapuskan silo pentadbiran dan memastikan
kanak-kanak mendapat perlindungan menyeluruh dari pelbagai sudut.
Bagi memperkukuh pelaksanaan RUU ini, BHEUU telah memohon
peruntukan daripada Kementerian Kewangan untuk melaksanakan kempen kesedaran
undang-undang di peringkat kebangsaan. Kempen ini akan menyasarkan golongan ibu
bapa, guru, penjaga, dan pelajar sendiri agar mereka memahami hak-hak yang
dimiliki serta mekanisme perlindungan yang tersedia. Ia juga bertujuan untuk
menghapuskan stigma terhadap mangsa jenayah seksual dan menggalakkan laporan
awal kepada pihak berkuasa.
RUU Bantuan Guaman dan Pembelaan Awam 2025 turut
memperkenalkan sistem pemantauan dan penilaian yang lebih ketat terhadap
keberkesanan bantuan guaman. Ini termasuk penilaian berkala terhadap prestasi
pendamping guaman, tahap kepuasan penjaga dan kanak-kanak, serta kadar
penyelesaian kes. Data ini akan digunakan untuk memperbaiki dasar dan
pelaksanaan dari semasa ke semasa.
Dalam konteks Sabah dan Sarawak, RUU ini juga mengambil
kira keperluan khas komuniti luar bandar dan pedalaman. Program Justice On
Wheel (JOW) yang dirasmikan oleh Azalina di Putatan merupakan contoh pendekatan
mobil yang membolehkan bantuan guaman sampai ke kawasan terpencil. Melalui JOW,
pasukan guaman bergerak akan mengadakan sesi konsultasi, ceramah kesedaran, dan
khidmat nasihat secara langsung kepada komuniti setempat.
RUU ini turut mendapat sokongan daripada pelbagai
pertubuhan bukan kerajaan (NGO) yang aktif dalam bidang hak kanak-kanak dan
keadilan sosial. Mereka menyambut baik langkah kerajaan untuk memperluas akses
kepada keadilan dan berharap agar pelaksanaan RUU ini tidak terhenti pada
peringkat dasar sahaja. Menurut mereka, cabaran sebenar adalah memastikan
bahawa setiap kanak-kanak yang memerlukan bantuan benar-benar mendapatkannya
tanpa halangan birokrasi atau kekangan sumber.
Dalam jangka panjang, RUU ini dijangka akan memberi impak
besar terhadap statistik penderaan kanak-kanak di Malaysia. Dengan adanya
bantuan guaman automatik, mangsa dan penjaga akan lebih berani tampil ke
hadapan untuk membuat laporan dan menuntut keadilan. Ini juga akan
mempercepatkan proses pendakwaan dan mengurangkan risiko trauma berpanjangan
terhadap mangsa.
RUU Bantuan Guaman dan Pembelaan Awam 2025 bukan sekadar
dokumen perundangan baharu. Ia adalah simbol kesungguhan negara dalam
memperbaiki sistem keadilan untuk golongan paling rentan. Dengan pelaksanaan
yang telus, sokongan masyarakat, dan komitmen politik yang berterusan, RUU ini
berpotensi menjadi tonggak utama dalam usaha melindungi kanak-kanak daripada
bahaya yang sering tersembunyi di sebalik dinding rumah, sekolah, dan
institusi.
